De strijd van de Rifijnse activist Mohamed Jelloul

In de loop der tijd zijn er in de Rif veel sociale bewegingen ontstaan, zoals die van 20 februari in 2011 en 2012 en de zogenoemde Hirak Rif in 2016 en 2017. Massa’s mensen gingen de straat op om hun fundamentele rechten op te eisen.

Deze sociale bewegingen kenden veel mensenrechtenactivisten. Een aantal van hen is via de (sociale) media bij het grote publiek bekend geworden, anderen niet. Tijdens de Rifijnse volksbeweging ‘Hirak Rif’ trokken onder anderen Nasser Zefzafi, Nabil Ahamjik, Salah Lakhcham, Abdel Ali Hoed, Silya Ziani en Abdelhak El Fahsi de aandacht.

Één activist die tijdens de protesten na de moord op Mohsin Fikri in 2016 niet meteen de aandacht van de media trok, is Mohamed Jelloul.

Deze bijzondere Rifijnse activist onderscheidt zich van anderen door de rustige en bedachtzame toon waarop hij spreekt en doordat hij tijdens de demonstraties vaak vergezeld wordt door zijn gezin. Tijdens de manifestaties is hij bijvoorbeeld vaak te zien met zijn moeder, zijn vrouw en zijn kinderen. Dat mag bijzonder worden genoemd binnen de demonstraties van de Rifijnse volksbeweging.

Wie is Mohamed Jelloul eigenlijk?

Mohamed Jelloul werd in 1971 geboren in Tifarouine in Ayt Bouayach, in de regio Al Hoceima in de Rif. Hij groeide op in een gezin met vijf kinderen, drie jongens en twee meisjes, van wie hij de op een na oudste is. Zoals veel Rifijnen was zijn vader voor werk naar Frankrijk verhuisd. Toen Jelloul zes jaar oud was, nam zijn vader het gezin mee naar Frankrijk. Na zes jaar van vervreemding en hard werken besloot de vader terug te keren naar de Rif, omdat hij het idee had een toekomst op te bouwen in zijn eigen land.

Mohamed Jelloul volgde het basisonderwijs op de school van Iboulay in Ayt Bouayach en voltooide zijn universitaire opleiding in Oujda. Hij volgde een lerarenopleiding en begon, na het behalen van zijn diploma, als leraar in het basisonderwijs te werken in verschillende Rifijnse dorpen.

Van jongs af aan was Mohamed Jelloul geïnteresseerd in het thema mensenrechten in de Rif. Hij werd actief in de beweging op de middelbare school Uqba Ibnu Nafi in Ayt Bouayach. Samen met vrienden uit die beweging demonstreerde hij in 1987 tegen de onderdrukking en onrechtvaardigheid in de Rif. In dat jaar werd Jelloul voor het eerst gearresteerd door de Marokkaanse politieke politie. Tijdens deze demonstraties kwamen twee leerlingen om het leven door toedoen van de ‘veiligheidstroepen’: de 22-jarige Farid Akrouh en de 16-jarige Said Bouddeft.

Ook na het voltooien van zijn opleiding en tijdens zijn werk als leraar bleef Mohamed Jelloul zich inzetten voor mensenrechten en solidariteit tonen met de gemarginaliseerde groepen in de Rif, zoals werkloze academici, vissers, boeren en anderen.

Hij was actief in verschillende verenigingen en vakbonden. Maar het grote publiek wist nog niet van het bestaan van deze activist.

Tijdens de Beweging van 20 februari in 2011 viel zijn rol als activist op en werd hij bekend en populair bij het brede publiek in de Rif. Die bekendheid bleef echter niet zonder gevolgen in de Rif. Op 12 maart 2012 wordt Mohamed Jelloul gearresteerd door de Marokkaanse politieke politie. Hij werd ontvoerd terwijl hij op een school in Ayt Hdifa werkte en moest alles achterlaten: zijn werk, zijn gezin en zijn kinderen, die al van jongs af aan hun vader moesten missen; zijn jongste zoon was 10 jaar oud.

Jelloul met zijn moeder en zijn vrouw, foto: sociale media

Jelloul trouwde in 1996 met Souad Ambarek. Het gezin kreeg drie kinderen: Houda in 1997, Ayoub in 1999 en Kamal in 2002. Souad kende haar man al lang voordat ze met hem trouwde en wist dat hij een activist was en daardoor het risico liep op vervolging en ontvoering door het Marokkaanse regime.

Dat neemt niet weg dat er na de arrestatie moeilijke tijden begonnen voor Souad en haar gezin. Maar met de steun en liefde van haar familie, en doordat ze nuchter bleef, wist het gezin te overleven.

Daarop volgde een politiek proces tegen Mohamed Jelloul dat niets te maken had met recht en gerechtigheid. Het was de wraak van het regime op een bekende Rifijnse activist en tevens een waarschuwing aan zijn medeactivisten. Dit proces maakt deel uit van een lange traditie van onderdrukking en repressie, een beleid dat het Marokkaanse regime in de Rif voert sinds de overdracht van de macht door Spanje in 1956.

Mohamed Jelloul werd op 11 april 2017 vrijgelaten. Op de dag van zijn vrijlating werd hij bij de gevangenis van Tifelt verwelkomd door medeactivisten, familie en vrienden. Op weg naar huis werd hij op de plaatsen die hij aandeed met veel liefde begroet. In zijn geboortestad Ayt Bouayach werd hij door Rifijnse activisten als een held behandeld en ontving hij veel bezoekers ter gelegenheid van zijn vrijlating.

Na zijn vrijlating nam hij geen rust en nam hij meteen deel aan de Rifijnse protesten die waren uitgebroken na de moord op Mohsin Fikri in 2016. Hij sprak tijdens verschillende demonstraties en was aanwezig met zijn moeder, zijn vrouw en zijn kinderen.

Zes weken na zijn vrijlating, op 26 mei 2017, werd hij opnieuw ontvoerd door de Marokkaanse politieke politie. Terwijl hij at in een cafetaria van zijn schoonfamilie, werd hij ontvoerd door een groep vreemde mensen die beweerden van de politie te zijn. Het gezin van Jelloul was verbaasd dat er geen arrestatiebevel was uitgevaardigd. Deze arrestatie was het begin van een grote golf van arrestaties onder de activisten in de Rif. Zijn ontvoering ging, net als de ontvoeringen die volgden, gepaard met veel geweld, agressie en ernstige belediging van Jelloul’s gezin en naasten. De Marokkaanse politieke politie gedroeg zich slechter dan een criminele bende! Zij arresteerden Jelloul zonder een bevel te tonen en behandelden de familie respectloos. Na deze ontvoering tastte het gezin drie dagen lang in het duister over waar Jelloul zich bevond.

Op 19 juni 2017 werd zijn minderjarige dochter Houda, samen met vier andere minderjarige vriendinnen, door de politie gearresteerd tijdens een zitactie voor de vrijlating van de Rifijnse gedetineerden in Al Hoceima. Zij werden vrijgelaten nadat ze, met uitzondering van Jelloul’s dochter, een verklaring hadden ondertekend dat ze niet meer zouden demonstreren.

Mohamed Jelloul werd, samen met andere ontvoerde activisten van de Rifijnse volksbeweging, onder groot machtsvertoon met een legerhelikopter van Al Hoceima naar Casablanca gebracht, ruim 600 km van zijn geboortestad.

Daarna begon in Casablanca een lang showproces. Jelloul werd beschuldigd van “ondermijning van de interne staatsveiligheid”, “aanzetten tot actie tegen de territoriale eenheid”, “beledigen” van ambtenaren en instellingen en het organiseren van een niet-toegestaan protest. Jelloul werd veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf; in hoger beroep, dat in 2019 plaatsvond, werd deze straf bevestigd.

Amnesty International schreef in een verklaring over de arrestaties en veroordelingen van de Rifijnse activisten:

Na hun arrestatie had geen van de veroordeelden onmiddellijk toegang tot hun advocaten. Zij werden meer dan 600 km verderop overgebracht naar Casablanca om te worden verhoord, waardoor het voor hun advocaten moeilijk was een goede verdediging voor te bereiden en hun families te bezoeken. Meerdere van hen meldden dat zij “bekentenissen” hadden ondertekend die in detentie waren afgedwongen door marteling of onder dreiging van marteling.

In juli 2017 kondigde de minister van Justitie een onderzoek aan naar ten minste 66 gevallen van vermeende marteling of andere mishandeling van demonstranten in detentie door de politie. Rechters hebben tot nu toe ook nagelaten verklaringen die mogelijk onder marteling zijn verkregen, uit te sluiten als belastend bewijs in de processen tegen de beklaagden, in strijd met de internationale verplichtingen van Marokko tegen marteling en voor een eerlijk proces.

Door: Mediacomité van The National Assembly of Rif, N.A.R.

Oslo, 19/12/2021

Bronnen:

• Interview van het mediacomité van N.A.R. met mevrouw Souad Ambarek in december 2021
• Vrijlating dochter van Jelloul: Rue20, Hespress
• Verklaringen van Amnesty International over veroordeelde Rif-activisten: Amnesty 1, Amnesty 2